वस्ताद बायको (मराठी कथा)
वस्ताद बायको (मराठी कथा)
एका गावात एक कुटुंबवत्सल माणूस राहत असे. त्याने ज्या बाईशी लग्न केले होते ती मोठी वस्ताद (चलाख आणि कजाग) होती. नवरा मऊ स्वभावाचा असल्यामुळे ती जास्तच चढेल झाली होती. 'जमीन मऊ सापडली की कोपराने खणतात', या म्हणीप्रमाणे तिचा वागणे होते.
लग्नानंतर सुरुवातीला नवरा पुरुषांची सर्व कामे करी. पण हळूहळू बायकोने आपली घरची कामेही त्याच्यावर टाकायला सुरुवात केली. ती स्वतः शेतावरची कामे मुळीच करत नसे. घरची कामे, गाई-गुरांचे बघणे, शेळ्या-मेंढ्या पाळणे, पाणी आणणे, भांडी घासणे, कपडे धुणे आणि चूल पेटवणे—ही सर्व कामे तो बिचारा नवराच करी. इतके कष्ट करूनही ती त्याला सतत टोमणे मारत असे. त्याच्या कामात चुका काढत असे. त्याला कधी शांत बसू देत नसे. मोठ्या आवाजात ओरडून ती म्हणे, "तुम्हाला एक काम नीट करता येत नाही! आधी कोणते करायचे आणि नंतर कोणते, हे सुद्धा कळत नाही. अशा नवऱ्यासोबत संसार कसा करायचा?"
नवऱ्याला भांडण आवडत नसे. लोक त्याला हसत आहेत हे त्याला माहीत होते, पण तो आपल्या मित्रांना सांगे, "तुम्ही हसला तरी माझ्या शेतात पीक चांगले येते, त्यातच मी समाधानी आहे."
एके दिवशी दूध नासले म्हणून तिने नवऱ्याला दोष दिला. नवरा म्हणाला, "दूध नासलं यात माझी काय चूक?" ती म्हणाली, "तुम्ही भांडी नीट घासली नाहीत म्हणून दूध नासलं." चिडून नवऱ्याने तिला विचारले, "बरं, मग मी कोणकोणती कामे करायची याची एक यादीच करून दे. ती यादी मी पाळली नाही तर मग मला बोल." तिने हनुमानाच्या शेपटीसारखी लांबलचक कामांची यादी बनवून दिली.
काही दिवसांनी संक्रांतीचा सण आला. नदीकाठी कपडे धुण्याचे काम सुरू होते. नवरा कपडे पिळून देत होता आणि ती वाळत घालत होती. त्याचवेळी तिचे नवऱ्याला बोलणे सुरूच होते. बोलण्याच्या ओघात तिचा पाय घसरला आणि ती एका पाण्याच्या खड्ड्यात पडली. ती ओरडली, "अहो, मी बुडते आहे, मला बाहेर काढा!"
नवरा शांतपणे म्हणाला, "जा बुडून! खड्डा काही जास्त खोल नाही, मानेपर्यंतच पाणी आहे." ती थंडीने कापत म्हणाली, "लवकर बाहेर काढा!" नवरा म्हणाला, "ते होणार नाही! तू दिलेल्या कामाच्या यादीत तुला खड्ड्यातून बाहेर काढण्याचे काम कुठेच लिहिले नाहीये. आणि अजून यादीतली पुष्कळ कामे बाकी आहेत."
बायकोला आपली चूक कळली. ती म्हणाली, "मी मरते आहे, ती यादी फाडून टाका आणि मला वाचवा. मी तुमच्या पाया पडते!" नवऱ्याने संधी साधून विचारले, "यापुढे तू तुझी कामे करशील आणि मी माझी, हे तुला मान्य आहे का?" तिने "हो" म्हटल्यावर त्याने तिला बाहेर काढले. त्या दिवसापासून तिने कधीही नवऱ्याला त्रास दिला नाही किंवा त्याच्या कामात ढवळाढवळ केली नाही.